[responsivevoice_button voice=”Dutch Female”]

Wat gebeurde er op de markt in 1629?

Op 3 juli 1629 bleek dat de kogels al over de Markt heen vlogen. Het huis ‘de Wereld’ op de markt werd door een kogel getroffen. Momenteel is dat het pand van café “de Kleine Wereld”.

Op 24 augustus kwamen er twee bommen op de markt terecht. Eén afgeschoten van de Koedijk in het Noorden en één vanuit richting Vught. Dit betekende dat er geen plek in de stad meer bestond waar de kogels niet meer konden komen.

Op 2 september 1629 werd een grote processie op en rondom de markt gehouden. Dit om God te bidden voor ontzet. Men vroeg zich af wat er met de katholieke godsdienst, de priesters en de kloosterlingen zou gaan gebeuren als de stad werd overgegeven.

Op 11 september gaf de stad zich over.

Wat ging vooraf?

Voor 1500 was ‘s-Hertogenbosch een welvarende stad. Op Utrecht na de grootste. Ze had 9 kloosters, 900 geestelijken, 33 verzorgingshuizen, 160 Begeinen. Boven de stad torende de machtige Sint Janskathedraal uit. De stad werd klein Rome genoemd. Na 1505 begonnen moeilijke tijden omdat in Antwerpen schepen binnenliepen uit de West. De handel verplaatste zich naar die stad. In de Meijerij had je last van overstroningen, de boeren op de zandgronden waren arm en zo nu en dan braken ziektes uit. Tegenover het rijke katholieke geloof begon zich een sober protestants geloof te ontwikkelen wat bij de armen in trek raakte. 15-20 % was protestants in de stad. In 1566 voltroch zich twee maal een beeldenstorm. Filips de tweede was zeer vroom en vond dit heiligschennis. Hij strafte de bestormers en stelde de inquisitie in. Steeds meer gebieden wilden zich via oorlogen los maken van de Spanjaarden.
De Staatsen moesten nog Brabant veroveren om daar te kunnen vechten en veilig te zijn boven de rivieren.
In 1579 wilde ‘s-Hertogenbosch zich bij ze aansluiten. Meer daarover verderop. De katholieken verijdelden dit. Op 8 juli geeft het stadsbestuur iedereen het recht de stad te verlaten met medeneming van bezittingen en de mogelijkheid terug te keren. In juli 1579 volgt de uittocht van hervormden die 20 % van de bevolking vormden. Daarom was ‘s-Hertogenbosch een hele katholieke stad. Totdat Frederik Hendrik voor de poorten stond en de val inleidde.

Wat gebeurde er nog meer in de stad.

Op woensdag 13 juni bleek dat ‘s-Hertogenbosch veel te lijden had onder beschietingen. Veel soldaten waren gedood. De meesten niet door zware kogels of bommen maar door musketkogels. Bij een vrouw werd door geschut beide benen afgeschoten. Twee jongens die voedsel brachten in de loopgraven werden door geschut finaal doormidden geschoten.

Op 15 juni kwam het bericht dat het bevrijdingsleger in aantocht was. Vandaar dat al het lood dat in de stad aanwezig was moest worden ingeleverd voor kogels van de muskettiers. Het betrof veel goten en regenpijpen. Per dag werd wel 600 kg aan lood weggeschoten dus men had duizenden kilo’s nodig.

Op 24 juli alleen al waren er driehonderd kanonskogels binnen de stad gevallen.

Op zondag 19 augustus vierde Frederik Hendrik met zijn manschappen de overwinning op Wesel. Eerst werd hevig geschoten vanaf fort Crevecoeur, toen bij Engelen, daarna geschut op de Bossche dijk en toen de kanonnen bij Deuteren. Zo ging het steeds maar verder totdat de kanonnen in Orthen kogels richting de stad afvuurden. In de avond bonden de piekeniers een bundel stro aan hun wapen en staken dat in brand. Daarna liepen zij in de kwartieren heen en weer. Het was een angstwekkend gezicht gezien vanaf de stadswallen. Het leek of het gehele vijandelijke leger in vuur stond. Het leek erop dat de Staatsen dachten dat ze gewonnen hebben.

Stadsplattegrond van rond 1629 met de markt en binnen de cirkels de drie oude stadspoorten van de eerste omwalling met bovenaan de Leuvense poort, links de Brusselse poort en rechts de Leuvense poort.

De voorgeschiedenis.

Oktober 1576 proberen Bossche calvinisten vermomd als boeren in de stad de weg vrij te maken voor de Staatse Hohenlohe. Het garnizoen verijdelt dit. In november 1576 besluit de stad zelf schutterijen in het leven te roepen en zo ook het calvinistische schermersgilde. Op 6 januari 1579 wordt de Unie van Atrecht opgericht en op 23 januari 1579 Unie van Utrecht. Het schermersgilde blijft stoken op de achtergrond om van tolerantie naar radicaal calvinisme te komen. Antwerpse calvinisten en het schermersgilde plegen een inval, komen in de stad door de St. Janspoort en de Vughterpoort maar de schutterijen weten ze de stad uit te werken. De hervormden krijgen de St Pieter en de St Jacob voor hun kerkdiensten en ook nog de kapellen van St Anna en St Cornelius. Wederzijds respect wordt afgesproken.

Op 1 juli komt het bericht dat Maastricht is heroverd door de Spanjaarden. De hervormden raakten in paniek en er breken ongeregeldheden uit. Agyleus weet de stadsregering te overtuigen dat het beter is je aan te sluiten bij de Staatsen en zo verkondigen ze op het bordes van het stadhuis af dat ze zich gaan aansluiten bij de Unie van Utrecht.

Het vendel van Herman Colen is het daar niet mee eens en gaat de markt over naar het stadhuis. Eén van zijn mannen schiet op de schermers en er breken gevechten uit: 42 doden en meer dan 100 gewonden.

Hier een impressie van wat er op het bordes gebeurde.

Op 8 juli geeft het stadsbestuur iedereen het recht de stad te verlaten met medeneming van bezittingen en de mogelijkheid terug te keren. In juli 1579 volgt de uittocht van hervormden. Geschat  vertrekt 1/5 van de bevolking, linnenwevers en blekers naar Haarlem, speldenmakers naar Dordrecht, messenmakers kooplieden en kramers naar Amsterdam. Maar ook gingen Calvinisten naar Wesel. Die zetten de poorten open toen Frederik Hendrik in 1629 de stad in wilde nemen.

De markt rond 1629.

De markt rond 1566 met het Minderbroedersklooster (40) de St. Joriskerk (35) het Fanciscanerklooster achter de Tolbrug (52) het klooster van de nonnen van het Groot Gasthuis (49) en het Groot Gasthuis zelf (5).