Tot 1413 viel de geestelijke bediening van de stad ‘s-Hertogenbosch onder de parochie Orthen, met als hoofdkerk de ‘Sint Salvator’. De St. Jan kan tot deze tijd dus als een dependance van de St. Salvator beschouwd worden.
De Romaanse kerk is misschien wel gesticht in de 10e eeuw. In 1303 is er een vermelding van Salvator als patroon van de kerk van Orthen [zie]. De kerk had een toren gebouwd van tufsteen en veel altaren. In de 15e eeuw is de romaanse Sint Salvator waarschijnlijk vervangen door een gotische kerk. In ieder geval kwam er in 1450 in de San Salvatorkerk een nieuwe klok te hangen: hij heette de San Salvator.In 1593 bezette kolonel Stanley (Spaanse troepen) met 3000 soldaten de gemeente Orthen en maakte van de kerk en van het kerkhof een verschansing tegen de bezetting van het Staatse fort Crèvecoeur.
In 1616 werd de kerk hersteld en vergroot met een gotisch koor. De toren van de laatste kerk werd in de Tachtigjarige Oorlog ernstig beschadigd en de kerk is na het beleg door Frederik Hendrik niet meer voor de Katholieke eredienst gebruikt. Eén jaar na het beruchte Rampjaar werden in 1673 de kerk en alle huizen in Orthen op bevel van het toenmalige bestuur gesloopt.
Een ooggetuige zei: “1673 , den 26 Mert , nota dat het was Palme Sondach , soo hebbe ick gesien, dat de kerck van Orten, weleer genoemt Orduynen, naer dat sy over de 8 hondert jaer had gestaen , doer de Geusen is afgebrocken, als op meer naer volgende dagen“
De oude kerk te Orthen stond naast het kerkhof in de groene ovale cirkel op de onderstaande weergave. De San Salvator is in 1956 gebouwd op een plek in de buurt van de oude kerk.
De oude kerk stond in de groene ovaal en de nieuwe staat in het vierkant.
De oude San Salvatorkerk stond vroeger in de buurt van dit kerkhof.
Na de inname van Den Bosch door Frederik Hendrik was in Orthen richting Engelen reeds een schuurkerk gelegen. Voor de bewoners van Orthen en Engelen werd hier in het geheim de mis opgedragen. Toen de ‘ondergrondse kerk’ legaal werd, bleven de Orthenaren hier kerken. Bij een grote brand werden de kerk en een aantal huizen in 1886 geheel verwoest. Het jaar daarop werd op deze plaats een nieuwe grote kerk gebouwd. Deze kerk en parochie waren aan de heilige Lambertus gewijd.
In 2015 vierden Orthen, Engelen, Rosmalen en Empel gezamenlijk hun 1200-jarig bestaan. Een eerste naamsvermelding van villa Orthinon vinden we namelijk terug in de ‘Codex Laureshamensis’, vervaardigd tussen 1170 en 1175. Hierin vinden we een aantekening die verwijst naar een schenking in 815 door een zekere Alfger aan de abdij te Lorsch nabij Worms. Het gaat dan o.a. over bezittingen in Angrise (Engelen), Ortinon (Orthen), Empele (Empel) en Rosmalla (Rosmalen).
Orthen is dus veel ouder dan Den Bosch. Orthen zou volgens een legende zijn ontstaan aan een binnenzee gelegen tussen Waal en Maas. Een schip in nood zou daar waar Dommel en Aa samenvloeien veilig aan land zijn gekomen en als dank zouden de opvarenden hier de St. Pieterskapel en Maelstrem hebben gesticht. De Sint Pieterskapel lag halverwege de Orthenpoort en Orthen, zoals op de kaart van Jacob van Deventer uit 1545 is te zien.
Na de Tweede Wereldoorlog is Orthen sterk uitgebreid. Hierdoor kwam de kerk nog minder centraal binnen ‘het dorp’ te liggen. Daarom werd besloten tot de bouw van een nieuwe kerk in de buurt van de plaats waar eens de oude ‘Sint Salvator’ stond. Het kreeg de ook de oude naam, maar wel met een Italiaans tintje: San Salvator.
De kerk uit 1956 is gebouwd in de stijl van de Bossche School. Het ontwerp is van architect Paul de Graaf. Vier jaar later werd er boven de hoofdingang een beeld geplaatst, vervaardigd door de beeldhouwer Theo Reusing. Het beeld stelt Christus als Salvator ‘Verlosser’ voor. Het gebouw is op 1 december 2014 onttrokken aan de eredienst en werd gesloten. Het doet nu dienst als gezondheidscentrum.
In het bovenstaande document van Ferd Sauter is meer te lezen over de San Salvator.
